Cách vệ sinh giày Converse: vải, trắng, đen, da lộn và da

Bắt đầu từ chất liệu

Không phải đôi Converse nào cũng cùng một loại vải. Chuck Taylor All Star cổ điển là canvas cotton, nhưng cùng dáng đó còn có bản da, da lộn, da tổng hợp và bản mono. Cách xối xà phòng hợp với canvas sẽ để lại vết không xóa được trên da lộn.

Ba việc cần làm trước khi bắt tay

1. Để bùn khô đã. Lau bùn còn ướt chỉ khiến đất bị miết sâu vào sợi vải. Khi bùn đã khô, đập nhẹ hai đế vào nhau rồi quét phần còn lại bằng bàn chải lông mềm.

2. Tháo dây giày và lót giày. Dây giày che mất phần lỗ xỏ và lưỡi gà khiến nước xà phòng không tới được, mà dù sao chúng cũng cần giặt riêng.³

3. Thử ở chỗ khuất trước. Đây là khuyến cáo của chính Converse: hãy thử dung dịch ở nơi không nhìn thấy — mép ngoài lưỡi gà là hợp lý nhất — và kiểm tra xem màu hay chất liệu có bị ảnh hưởng không.² Với giày màu tối hoặc có in hình thì tuyệt đối không bỏ qua bước này.

Converse vải canvas: giặt tay từng bước

Chín trên mười đôi Converse vải sạch được chỉ với nước ấm và vài giọt nước rửa chén. Dung dịch vệ sinh giày chuyên dụng vẫn tốt, nhưng không bắt buộc. Viện Vệ sinh Hoa Kỳ (ACI) khuyến nghị đúng trình tự này: tháo dây và lót giày, chà bằng chất tẩy dịu và bàn chải mềm, xả kỹ, rồi để khô tự nhiên.³

1. Pha dung dịch. Một bát nước ấm với vài giọt nước rửa chén hoặc một chút nước giặt dịu. Tránh nước nóng — nhiệt làm mềm lớp keo gắn đế với thân giày.
2. Chải khô trước. Dùng bàn chải đánh răng cũ moi hết cát sỏi kẹt trong rãnh đế.
3. Nhúng khăn rồi vắt thật kiệt. Khăn không được nhỏ nước. Nước thừa ngấm vào canvas và khô lại thành đường viền ngả vàng thấy rõ.
4. Làm từng mảng một. Mũi giày, hai bên hông, lưỡi gà, gót. Xoay tròn nhẹ tay và giặt lại khăn trong nước sạch thường xuyên.
5. Vết cứng đầu thì dùng bàn chải. Đưa chính dung dịch đó vào vết bẩn bằng bàn chải lông mềm. Canvas bền, nhưng bàn chải cứng sẽ làm xù sợi vải. Xịt chất tẩy vết bẩn dành cho vải trực tiếp lên vết và để vài phút cũng hiệu quả — nhớ xả sạch phần còn lại.
   • Vết dầu mỡ phải rắc bột trước. Với dầu xích xe máy hay dầu ăn, rắc bột bắp hoặc phấn rôm lên vết trước khi động tới nước, để ít nhất nửa tiếng rồi chải đi. Bột hút dầu lên, phần còn lại sẽ dễ xử lý hơn nhiều.
6. Xả hết xà phòng. Lau lại toàn bộ giày bằng một chiếc khăn khác thấm nước sạch. Chất tẩy còn sót lại khô thành lớp phấn trắng và khiến giày bám bẩn nhanh hơn.
7. Phơi giữ nguyên phom. Nhồi khăn giấy vào trong và để ở nhiệt độ phòng.

Dây giày: giặt riêng, phơi riêng

Lau dây khi vẫn còn xỏ trong giày là công cốc; tháo ra giặt riêng, dây sẽ sáng lên vài tông.

• Ngâm 15–30 phút trong nước nóng pha vài giọt nước giặt.
• Vò, xả dưới vòi, ép trong khăn cho ráo rồi treo lên.
• Ngâm nhiều lần sẽ làm hỏng đầu nhựa bọc dây (aglet) và khiến việc xỏ lại khó hơn. Muốn giữ nguyên, hãy thả dây vào một chai nhựa sao cho phần thân dây nằm trong còn hai đầu ló ra ngoài, đậy nắp rồi lắc.
• Dây khô chậm hơn canvas, nên phơi ở chỗ riêng chứ đừng đợi cùng giày.

Với dây trắng đã xám sau nhiều năm, công sức bỏ ra hiếm khi xứng đáng. Một bộ dây mới rất rẻ và làm cả đôi giày trông khác hẳn.

Tẩy đế cao su bị ố vàng

Cao su trắng ngả vàng không phải vì bẩn mà vì oxy hóa: cao su phản ứng với không khí và tia cực tím rồi đổi màu. Vì vậy chà mạnh hơn cũng chỉ tới một mức nhất định — cần thứ gì đó làm bật màu theo cách hóa học.

Trộn baking soda với giấm trong đồ thủy tinh hoặc nhựa, tuyệt đối không dùng đồ kim loại. Dùng giấm trắng hoặc giấm táo; giấm sẫm màu sẽ để lại vết. Luôn lau lại bằng khăn ẩm sau đó, nếu không lớp hỗn hợp khô sẽ đóng thành bột trắng.

Converse trắng: hai bề mặt, hai việc khác nhau

Trên một đôi giày trắng, thứ người ta thật sự nhìn thấy là phần đế chứ không phải phần vải. Vậy nên hãy tách việc ra: vải giặt bằng nước xà phòng, cao su xử lý bằng các cách tẩy ở trên. Cố làm cả hai cùng lúc là cách nhanh nhất để thuốc tẩy dính lên vải.

Những bóng vàng còn lại trên chính phần vải thường là vết nước cũ. Trộn baking soda với nước ấm thành hỗn hợp sệt, phết lên vết, để nửa tiếng rồi lấy khăn ẩm gạt đi. Một mẹo kinh điển khác là chà nước cốt chanh rồi để 15–20 phút; axit citric cho hiệu ứng làm sáng nhẹ. Chỉ áp dụng cho giày trắng.

Converse đen và màu tối: việc chính là giữ màu

Với giày màu tối, vấn đề không phải là bẩn mà là phai màu và trông bạc thếch. Các quy tắc đảo ngược lại:

• Không thuốc tẩy, không chanh, không oxy già, không kem đánh răng. Tất cả đều làm sáng màu và để lại mảng xám trên vải đen.
• Miếng bọt biển với nước xà phòng loãng thường là đủ cho vết bẩn bề mặt.
• Không phơi nắng. Tia cực tím làm vải tối màu bạc đi vài tông. Hãy phơi trong bóng râm, nơi thoáng gió.
• Với vệt trắng do mồ hôi muối hoặc nước biển khô lại, thấm hỗn hợp 1 phần giấm trắng : 2 phần nước vào khăn rồi chấm lên vết, sau đó lau lại bằng khăn ẩm sạch.
• Vải đen đã bạc có thể làm mới bằng thuốc nhuộm vải, nhưng cao su và chỉ may ăn màu khác nhau nên kết quả hiếm khi đều.

Converse da lộn: tránh xa nước

Khuyến cáo của Converse về da lộn rất rõ ràng — không dùng nước, hãy dùng bàn chải da lộn để lấy đi bụi bẩn.¹ Nike cũng nói vậy: da lộn hút nước nên không cho vào máy giặt cũng không ngâm chậu xà phòng; lớp lông sẽ bết lại và khô thành mảng cứng bóng.⁴

1. Khi giày đã khô hoàn toàn, chải lông theo một chiều bằng bàn chải da lộn để nhấc bụi và bẩn bề mặt. Bắt đầu từ mặt mềm hơn, cần thì chuyển sang mặt cứng.
2. Tẩy vết còn lại bằng cục tẩy trắng (tẩy màu sẽ để lại phẩm màu) hoặc cục tẩy chuyên cho da lộn.
3. Với vết dầu, rắc bột bắp hoặc phấn talc, để vài giờ hoặc qua đêm rồi chải sạch. Bột hút dầu lên trên.⁴
4. Với vết cứng đầu, thấm giấm trắng hoặc cồn y tế vào khăn rồi chấm lên vết — đừng bao giờ đổ trực tiếp. Khi khô, chải lại cho lông dựng lên.⁴
5. Nếu dính kẹo cao su hoặc sáp, cho giày vào túi rồi bỏ ngăn đá; khi phần dính đã cứng lại, bạn có thể bóc hoặc cạo ra.⁴
6. Xịt chống thấm và chống bẩn cho da lộn ngay khi giày còn mới có ích hơn mọi công đoạn vệ sinh về sau.

Converse da và da tổng hợp

Converse hướng dẫn cùng một cách cho canvas, da và da tổng hợp: chải sạch bụi bẩn bám ngoài, lau vùng bị bẩn bằng khăn hơi ẩm với xà phòng dịu, rồi để khô ở nhiệt độ phòng.¹ Lau sạch xà phòng còn lại bằng khăn ẩm sạch và hoàn tất bằng khăn khô. Khi da đã khô, một lớp mỏng dưỡng da sẽ làm chậm quá trình nứt.

Acetone, dung môi pha sơn, chất tẩy gốc cồn và các sản phẩm gốc dầu như WD-40 để lại vùng xỉn màu vĩnh viễn hoặc làm bong lớp phủ trên da và da tổng hợp. Chỗ của chúng, nếu có, chỉ là phần đế cao su — mà cũng phải thật dè dặt.

Mốc và mùi hôi: bài toán của mùa mưa và nồm ẩm

Ở khí hậu ẩm, kẻ thù thật sự không phải bùn đất mà là hơi ẩm bị nhốt lại bên trong giày. Một đôi giày ướt mưa rồi cất ngay vào tủ kín là công thức chắc chắn cho nấm mốc: mảng trắng xám trên vải, chấm xanh bên trong và mùi ẩm mốc không hết chỉ bằng một lần giặt.

1. Chải khô trước, và làm ngoài trời. Trước khi chạm tới bất cứ dung dịch nào, hãy chải vùng bị mốc bằng bàn chải khô để bào tử bung ra không phát tán trong nhà.
2. Giấm trắng pha 1:1. Trộn giấm trắng với nước theo tỉ lệ bằng nhau, thấm khăn hoặc bông rồi lau lên vùng mốc. Axit axetic trong giấm diệt được khuẩn lạc nấm mà không cần hóa chất mạnh.
3. Giặt như bình thường rồi phơi cho thật khô. Đôi giày còn ẩm 80% sẽ mốc lại chỉ sau vài ngày.
4. Nắng ngắn để diệt bào tử, không phải để hong khô. Phơi 20–30 phút dưới nắng giúp diệt nốt bào tử còn sót; nhưng phơi hàng giờ lại làm đế trắng ố vàng và vải tối bạc màu. Sau đó chuyển vào chỗ râm có gió.
5. Với mùi hôi, khi giày đã khô, đổ 1–2 thìa cà phê baking soda vào mỗi chiếc, để qua đêm rồi dốc ra và hút sạch phần còn lại. Baking soda hút cả ẩm lẫn mùi.

Phòng vẫn rẻ hơn chữa: cất giày ở nơi khô thoáng chứ đừng nhét vào hộp kín, bỏ gói hút ẩm silica gel vào trong giày hoặc trong hộp, và trong mùa mưa đừng đi cùng một đôi hai ngày liên tiếp.

Có nên cho Converse vào máy giặt?

Hãng nói không. Converse ghi rõ rằng giày không nên giặt máy và không được cho vào máy sấy.² ACI cũng khuyến nghị giặt tay với giày thể thao.³ Lý do rất cụ thể:

• Lồng giặt quay tạo áp lực lên lớp keo gắn đế với thân giày, lâu ngày mép đế sẽ bong.
• Nước nóng và chất tẩy đẩy nhanh quá trình ố vàng của cao su.
• Canvas co lại khi khô, giày mất phom và phần gót bị gãy nếp.
• Lỗ xỏ dây bằng kim loại có thể làm xước lồng giặt và quần áo giặt cùng.

Trên thực tế, nhiều người giặt máy nhiều năm mà giày vẫn ổn. Nếu bạn chấp nhận rủi ro, đây là cách giảm thiệt hại: tháo dây và lót giày, cho giày vào túi lưới hoặc vỏ gối, thêm vài chiếc khăn cũ để giảm va đập, chọn chế độ giặt nhẹ hoặc chế độ giày, nhiệt độ tối đa 30 °C với một lượng nhỏ nước giặt không chứa thuốc tẩy. Hạ tốc độ vắt xuống mức thấp nhất hoặc tắt hẳn, lấy giày ra ngay khi máy dừng, nhồi giấy vào và tuyệt đối không dùng máy sấy.

Nếu đôi giày còn mới, đắt tiền hoặc là bản in đặc biệt thì canh bạc này không đáng — giặt tay chỉ mất hai mươi phút.

Phơi khô: nơi phần lớn hư hỏng xảy ra

• Bọc giấy vệ sinh quanh giày trắng. Đây là mẹo phổ biến và nó có lý: lớp giấy hút ẩm cùng phần ố còn sót ra ngoài mà không làm hại bề mặt vải. Hãy chọn loại giấy dai, thấm tốt, quấn vừa phải quanh thân giày.
• Nhồi giấy vào bên trong để giữ phom và hút nước; thay giấy khi thấy ẩm.¹ Nếu sau 1–2 tiếng giày vẫn còn ẩm, thay lớp giấy mới cả trong lẫn ngoài.
• Dựng giày đứng khi phơi, ở nơi cao và thoáng gió: giấy không bị tuột và giày khô nhanh hơn.
• Không phơi nắng trực tiếp. ACI khuyến nghị để giày khô tự nhiên, tránh ánh nắng trực tiếp; nắng làm màu tối bạc đi và đẩy nhanh ố vàng ở cao su.³ (Phơi nắng ngắn trong lúc xử lý chanh hay baking soda là một bước của quy trình, không phải cách hong khô.)
• Khô hoàn toàn mất 12–24 giờ; trời nồm có thể lâu hơn, nên bật thêm quạt. Đi giày khi còn ẩm sinh mùi, và xà phòng sót lại bên trong sẽ bám bẩn ngay lập tức.

Những mẹo được truyền tai: cái nào thật sự hiệu quả?

Vẫn từng ấy mẹo lặp lại trong mọi video vệ sinh Converse. Chúng không hữu ích như nhau:

Những điều nên tránh

• Bàn chải cứng và búi thép — làm xù vải và xước cao su.
• Nước nóng — gây áp lực lên keo và làm loang màu.
• Kem đánh răng màu hoặc dạng gel — để lại phẩm màu trên vải sáng.
• Acetone và dung môi — vệt tròn trên vải, bong tróc trên da.
• Ngâm cả chiếc giày — lớp lót và lớp giấy bên trong mất nhiều ngày mới khô, phom giày hỏng theo.
• Lau bùn khi còn ướt — đẩy đất vào sâu trong sợi vải.

Tóm tắt theo chất liệu

Bao lâu nên vệ sinh một lần?

Với đôi giày đi hằng ngày, chải khô mỗi tuần một lần và vệ sinh kỹ mỗi tháng một lần là nhịp hợp lý. Thứ tạo ra khác biệt thật sự là xử lý vết bẩn ngay lập tức: bẩn mới chỉ cần khăn ẩm, bẩn để ba tuần thì phải nhờ tới hóa chất. Xịt chống thấm và chống bẩn cho đôi giày mới sẽ làm mọi lần vệ sinh sau này nhẹ nhàng hơn — và trong mùa mưa, đó là khoản đầu tư đáng giá nhất.

Câu hỏi thường gặp

Có giặt giày Converse bằng máy giặt được không? Câu trả lời chính thức của hãng là không. Máy giặt gây áp lực lên keo dán đế, đẩy nhanh ố vàng ở cao su và làm co vải canvas. Nếu vẫn muốn giặt máy, hãy tháo dây, dùng túi lưới, chọn chế độ giặt nhẹ tối đa 30 °C với ít nước giặt, và tuyệt đối không dùng máy sấy.

Vì sao đế giày Converse bị ố vàng? Đó là oxy hóa chứ không phải bẩn: cao su trắng phản ứng với không khí và tia cực tím rồi đổi màu theo thời gian. Chỉ chà không giải quyết được — cần một cách làm bật màu như hỗn hợp baking soda và giấm, mút melamine, hoặc nước tẩy pha loãng dùng riêng cho phần cao su.

Làm sao tẩy trắng đế Converse đã ố vàng? Trộn 2 phần baking soda với 3 phần giấm trắng thành hỗn hợp sệt, quét lên cao su bằng bàn chải, để 20–30 phút rồi lau bằng khăn ẩm. Kem đánh răng trắng hoặc hỗn hợp baking soda với oxy già là các lựa chọn thay thế, chỉ dùng cho phần cao su.

Bọc giấy vệ sinh khi phơi giày trắng có thật sự hiệu quả không? Có, nếu bạn làm đúng lúc. Lớp giấy hút ẩm và phần ố còn lại ra khỏi bề mặt vải trong lúc giày khô dần. Hãy dùng giấy dai, thấm tốt, dựng giày đứng ở nơi thoáng gió và thay giấy sau 1–2 tiếng nếu giày vẫn ẩm.

Giày Converse bị mốc thì xử lý thế nào? Chải khô vùng mốc ngoài trời trước, lau bằng hỗn hợp giấm trắng và nước tỉ lệ 1:1, giặt như bình thường rồi phơi cho thật khô. Sau đó cất giày cùng gói hút ẩm ở nơi thoáng để không tái diễn.

Giày Converse da lộn có được dính nước không? Không. Converse khuyến cáo không dùng nước với da lộn, còn Nike giải thích rằng da lộn hút nước khiến vết bẩn ăn hẳn vào chất liệu. Hãy dùng bàn chải da lộn khô, cục tẩy trắng và bột bắp cho vết dầu.

Có được dùng thuốc tẩy cho Converse đen không? Không. Thuốc tẩy là chất làm sáng màu và để lại mảng xám không thể phục hồi trên vải đen. Giày màu tối chỉ cần bọt biển với nước xà phòng loãng; với vệt muối trắng thì dùng 1 phần giấm : 2 phần nước.

Giày Converse mất bao lâu để khô? Ở nhiệt độ phòng, có nhồi giấy bên trong, một đôi thường khô trong 12–24 giờ. Trời nồm ẩm sẽ lâu hơn, nên dùng thêm quạt. Hong nhanh bằng bếp, lò hay máy sấy tóc sẽ làm hỏng keo và cao su.

Làm sao khử mùi hôi trong giày Converse? Khi giày đã khô, đổ 1–2 thìa cà phê baking soda vào mỗi chiếc, để qua đêm rồi dốc ra. Giặt riêng lót giày tháo rời được và đừng đi cùng một đôi hai ngày liên tiếp — mùi gần như luôn đến từ hơi ẩm chưa bao giờ khô hẳn.

Làm sao để dây giày trắng trở lại? Tháo dây ra, ngâm 15–30 phút trong nước nóng pha nước giặt, vò bằng bàn chải, xả rồi treo cho khô. Baking soda có ích với dây trắng; nếu dây đã quá cũ thì mua bộ mới là lựa chọn thực tế hơn.

Giày chính hãng và hàng rep vệ sinh giống nhau không? Cách làm thì giống, độ bền thì không. Chuck Taylor chính hãng dùng vải cotton và đế lưu hóa nên chịu ướt rồi khô tốt hơn; ở hàng nhái giá rẻ, đế thường chỉ được dán và có thể bong mép ngay cả khi gặp nước xà phòng. Với giày rep, hãy dùng ít nước nhất có thể và đừng bao giờ ngâm.

Nguồn tham khảo

1. Converse — How to Clean Your Converse Shoes. https://www.converse.com/c/how-to-clean-converse-shoes
2. Converse Support — Chăm sóc và vệ sinh giày. https://destek.converse.com.tr/hc/tr/articles/22782890368145
3. American Cleaning Institute — Ask ACI: Sneaker Cleaning in the Washing Machine or By Hand. https://www.cleaninginstitute.org/cleaning-tips/clean-home/ask-aci/ask-aci-sneaker-cleaning-washing-machine-or-hand
4. Nike — How to Clean Suede Shoes. https://www.nike.com/a/how-to-clean-suede-shoes