Cách tẩy sơn trên quần áo theo từng loại sơn

Bước 0: xác định loại sơn

Nếu còn hộp sơn, hãy đọc nhãn — đó là cách nhanh nhất. Nếu không, dùng bảng dưới đây.

Không có nhãn? Cách thử nhanh: chấm một góc khuất của vết bẩn bằng tăm bông thấm cồn y tế rồi chờ 30 giây. Nếu sơn mềm ra và làm bông có màu thì đó là gốc nước. Nếu không có gì xảy ra thì là gốc dầu.

Năm nguyên tắc áp dụng trước mọi cách làm

• 1. Gạt phần dư
  Phần sơn nằm trên bề mặt hãy gạt đi bằng lưng thìa hoặc một tấm thẻ. Đừng lau bằng khăn; lau sẽ làm loang.
• 2. Làm từ mặt trái
  Lộn trái quần áo và đổ nước hoặc dung môi lên mặt sau của vết bẩn. Như vậy sơn đi ra theo đúng lối nó đã vào. Ấn từ mặt phải sẽ đẩy nó sâu hơn.
• 3. Lót khăn bên dưới
  Đặt một chiếc khăn trắng gấp lại dưới vết bẩn. Màu trắng rất quan trọng: bạn nhìn được sơn có sang khăn hay không, và không có màu lạ nào ngấm ngược vào áo. Khăn bẩn thì dịch sang chỗ sạch.
• 4. Ấn thấm, đừng chà
  Làm bằng động tác ấn xuống rồi nhấc lên. Chà làm sợi vải mở ra, đẩy sơn vào giữa các sợi và để lại bề mặt xù lông.
• 5. Nước lạnh
  Khi chưa biết loại sơn, tuyệt đối không dùng nước nóng. Nhiệt cố định nhiều loại sơn và vết bẩn.

Cách A — Sơn gốc nước, còn ướt

Tình huống dễ nhất. Sơn nước quét tường, acrylic, gouache và màu nước đều thuộc nhóm này.

1. Gạt phần sơn dư.
2. Lộn trái quần áo và xả nước lạnh từ mặt sau của vết bẩn. Phần lớn sơn ra đi ngay ở bước này.
3. Pha trong một chiếc bát nước rửa chén và nước ấm theo tỉ lệ bằng nhau.
4. Dùng miếng bọt biển sạch ấn hỗn hợp vào vết, để vài phút rồi xả lại từ mặt sau.
5. Lặp lại ấn và xả cho tới khi vết nhạt đi. Với cặn cứng đầu có thể dùng bàn chải đánh răng mềm với những đường chải ngắn và nhẹ.
6. Giặt riêng một mình chiếc áo đó, ở nhiệt độ thấp nhất mà nhãn cho phép.
7. Không dùng máy sấy. Phơi khô tự nhiên rồi mới kiểm tra; vết trông sạch lúc còn ướt có thể hiện lại khi khô.

Cách B — Sơn gốc nước, đã khô

Điểm mấu chốt ở đây: acrylic và sơn nước sau khi khô không còn là vết bẩn mà là một lớp màng nhựa mỏng. Nước không hòa tan được vì quá trình khô là không thể đảo ngược. Vì vậy chiến lược thay đổi: trước hết làm mềm và phá lớp màng bằng cơ học, sau đó mới xử lý sắc tố còn lại.

1. Ngâm vải trong nước ấm 15 đến 30 phút; lớp màng lỏng ra.
2. Nhấc các mép đã bong bằng sống dao hoặc móng tay. Đừng kéo căng vải.
3. Ấn cồn y tế (isopropyl) lên phần còn lại và để 10 đến 15 phút. Cồn là dung môi an toàn nhất để làm mềm acrylic đã đóng rắn.
4. Ấn thấm, xả từ mặt sau, lặp lại nếu cần.
5. Nếu cồn chưa đủ thì có thể thử acetone — nhưng phải kiểm tra thành phần sợi trước (xem cảnh báo bên dưới).
6. Lấy cặn dung môi đi bằng nước rửa chén, rồi giặt riêng chiếc áo.

Với vết acrylic dày, cũ và đã đóng rắn hoàn toàn, kết quả thực tế thường là nhạt đi rõ rệt chứ không sạch hẳn. Biết trước điều này thì tốt hơn.

Cách C — Sơn dầu, alkyd và sơn men

Nước hoàn toàn vô dụng ở nhóm này; dung môi là bắt buộc.

1. Gạt phần dư. Đừng để vết bẩn khô — cơ hội giảm mạnh khi sơn đã đóng rắn.
2. Lót khăn trắng gấp lại dưới vải.
3. Thấm một mảnh vải trắng sạch bằng xăng thơm, dầu thông hoặc dung môi khoáng rồi ấn vào mặt sau của vết bẩn. Sơn chuyển xuống chiếc khăn bên dưới.
4. Chuyển sang phần sạch của mảnh vải khi nó bắt màu. Làm việc bằng mảnh vải bẩn tức là bôi sơn trở lại.
5. Khi sơn không chuyển nữa, lấy cặn dung môi đi bằng nước rửa chén — bỏ qua bước này sẽ để lại quầng tròn trên vải.
6. Giặt riêng ở nhiệt độ thấp nhất trên nhãn và phơi khô tự nhiên.

Cách D — Sơn xịt

Sơn xịt bám thành lớp rất mỏng và thường là acrylic hoặc alkyd, nên vẫn còn hy vọng ngay cả khi đã khô.

• Khi còn ướt: đừng chạm vào, đừng làm nhòe ra. Chuyển thẳng sang dung môi.
• Thử cồn y tế trước; phần lớn sơn xịt mềm ra với cồn.
• Nếu không được thì dùng acetone: ấn miếng bông thấm acetone trong 10 đến 15 giây rồi lau theo một chiều.
• Làm sạch cặn bằng nước rửa chén và giặt riêng chiếc áo.

Vì sơn xịt nằm trên bề mặt vải nên lần xử lý đầu tiên thường làm nó nhạt đi thấy rõ; nhưng nếu sắc tố đã lọt vào giữa các sợi thì có thể còn lại một vệt mờ.

Cách E — Gouache và màu nước

Nhóm dễ nhất. Cả hai dùng chất kết dính tan lại được trong nước, kể cả khi đã khô.

1. Ngâm gouache khô 10 phút trong nước lạnh.
2. Xả nước lạnh từ mặt sau; màu ra rất nhanh.
3. Phần còn lại chỉ cần nước rửa chén.

Lưu ý: sắc tố của một số loại gouache và màu nước có thể để lại chút ánh màu trên vải sáng. Điều đó đến từ chất tạo màu chứ không phải chất kết dính, và xử lý được bằng chất tẩy vết thông thường.

Cách F — Phấn màu: hai thứ khác nhau, hai lối đi khác nhau

Dưới cái tên “phấn màu” có hai vật liệu hành xử trái ngược nhau, và nhầm lẫn giữa chúng sẽ làm hỏng kết quả.

Phấn khô. Gần như không có chất kết dính; đó là bụi màu nằm trên mặt vải. Tuyệt đối đừng làm ướt trước — nước hòa tan lớp bụi đó và biến nó thành vết sơn thật sự. Thứ tự đúng là:

1. Giũ áo ở ngoài trời; phần lớn bụi rơi xuống.
2. Hút phần còn lại bằng máy hút bụi (đầu hút giữ hơi cách mặt vải) hoặc nhấc lên bằng con lăn dính.
3. Chỉ sau đó mới xử lý vệt mờ còn lại bằng nước pha nước rửa chén.

Phấn sáp dầu. Có sáp và dầu nên cách làm sạch bằng nước thất bại, phải xử lý như vết dầu mỡ:

1. Cạo phần rắn dư bằng cạnh cùn.
2. Bôi nước rửa chén nguyên chất và để 15 phút (nước rửa chén cắt dầu mỡ).
3. Nếu chưa đủ, ấn cồn y tế hoặc dung môi khoáng từ mặt sau.
4. Lấy cặn đi bằng nước rửa chén rồi giặt.

Mực in lụa và hình in trên áo phông: câu trả lời thẳng thắn

Câu hỏi “làm sao tẩy mực in khỏi vải” thường bao gồm hai tình huống khác nhau.

Nếu mực in bắn lên quần áo (in lụa hoặc plastisol), hãy nhớ rằng loại mực đó được thiết kế để đóng rắn bằng nhiệt. Chừng nào chưa gặp nhiệt, loại gốc nước ra bằng nước và plastisol ra bằng dung môi. Sau khi đóng rắn thì liên kết là vĩnh viễn.

Nếu bạn muốn bóc hình in khỏi chiếc áo phông của chính mình, hãy đặt kỳ vọng cho đúng: hình in được làm ra để bám lại. Acetone, nhiệt và cạo có thể nhấc đi một phần, nhưng hầu như luôn để lại bên dưới một vệt mờ, một vùng cứng lại hoặc một mặt vải xù lông. Nếu chiếc áo có ý nghĩa với bạn thì không đáng thử; nếu không thì cũng chẳng mất gì.

Trường hợp đặc biệt của vải đen và vải sẫm màu

Đây là rủi ro bị bỏ qua nhiều nhất của các cách dùng dung môi. Acetone, dung môi pha sơn và cồn hòa tan chính thuốc nhuộm của vải dễ dàng y như hòa tan sơn. Kết quả là một mảng sáng, bạc màu đúng ngay chỗ vết bẩn — bạn gỡ đi một vết và đặt vào đó một vết khác.

Cách phòng rất đơn giản:

• Luôn thử ở chỗ khuất: đường may thừa, mặt trong gấu áo, lót túi. Bôi dung môi, chờ 30 giây rồi ấn một mảnh vải trắng lên.
• Nếu mảnh vải bắt màu, đừng dùng dung môi đó trên loại vải đó; hạ xuống một bậc (acetone → cồn → nước rửa chén).
• Trên vải sẫm đừng trải rộng dung môi; giữ trong phạm vi đường viền của vết bẩn.
• Với cotton đen, ngâm lâu bằng nước rửa chén thường an toàn hơn dung môi, dù chậm hơn.

Giới hạn cứng theo loại sợi

• Acetate, triacetate, modacrylic: tuyệt đối không để chạm acetone. Acetone hòa tan những sợi này; vải chảy ra và thủng ngay chỗ tiếp xúc.³ Nhãn ghi acetate thì acetone bị cấm.
• Len và lụa: nhạy cảm với kiềm và dung môi mạnh, hoàn toàn không chịu được chà xát. Đừng đi quá việc ấn thấm nhẹ bằng chất tẩy dịu, phần còn lại giao cho tiệm giặt khô.
• Nylon và polyester: chịu dung môi tốt hơn cotton nhưng nhạy với nhiệt; không dùng nước sôi.
• Da và da lộn: không có cách làm tại nhà nào phù hợp; để lại vệt nước và làm cứng.
• Các chi tiết có dựng keo (cổ áo vest, cổ sơ mi): dung môi làm tan keo và lớp dựng phồng lên.

Có dùng được chất tẩy sơn không?

Không. Chất tẩy sơn bán cho tường và gỗ không dành cho vải. Chúng được làm ra để phá vỡ chất kết dính và chúng phá vỡ sợi dệt — nhất là sợi tổng hợp — theo đúng cách như vậy. Loại tẩy sơn truyền thống chứa methylene chloride còn là rủi ro sức khỏe nghiêm trọng và không nên dùng trong nhà.⁶

Thứ mạnh nhất được phép lại gần vải là acetone, và giới hạn của nó đã ghi ở trên.

Khi nào nên dừng lại

• Sơn đã khô, dày và là sơn dầu, còn vải là len, lụa hoặc có lớp dựng
• Vết bẩn đã qua máy sấy
• Chiếc áo đắt tiền hoặc mang giá trị tình cảm

Trong những trường hợp đó, cố tiếp ở nhà chỉ làm rủi ro lớn thêm. Khi mang ra tiệm giặt, hãy nói rõ loại sơn; câu “đây là sơn dầu alkyd” quyết định trực tiếp dung môi được dùng và nâng đáng kể cơ hội thành công.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao tẩy sơn trên quần áo? Trước hết xác định loại sơn. Nếu là gốc nước (sơn nước, acrylic, gouache, màu nước) thì làm từ mặt sau vết bẩn với nước lạnh và nước rửa chén. Nếu là sơn dầu thì ấn xăng thơm hoặc dầu thông, sau đó lấy cặn dung môi đi bằng nước rửa chén. Trong mọi trường hợp hãy ấn thấm thay vì chà, và đừng dùng máy sấy khi vết chưa hết.

Cái gì tẩy được vết sơn trên vải? Nước rửa chén cho sơn gốc nước, cồn y tế cho acrylic đã đóng rắn, xăng thơm hoặc dầu thông cho sơn dầu, cồn hoặc acetone cho sơn xịt. Gouache và màu nước thường chỉ cần nước.

Làm sao tẩy sơn dầu trên quần áo? Lót khăn trắng dưới vải, thấm một mảnh vải sạch bằng xăng thơm hoặc dầu thông rồi ấn vào mặt sau vết bẩn, chuyển sang phần sạch của mảnh vải khi nó bắt màu. Khi sơn hết chuyển, lấy dung môi đi bằng nước rửa chén và giặt riêng. Đừng để sơn dầu khô.

Làm sao tẩy sơn acrylic trên quần áo? Khi còn ướt, nước lạnh và nước rửa chén là đủ. Khi đã khô, acrylic là màng nhựa: ngâm nước ấm 15 đến 30 phút, nhấc mép bằng cạnh cùn, rồi ấn cồn y tế lên phần còn lại. Dùng acetone nếu cần, nhưng chỉ khi vải không phải acetate.

Làm sao tẩy sơn nước trên quần áo? Sơn nước quét tường là gốc nước. Khi còn ướt, xả từ mặt sau bằng nước lạnh và ấn hỗn hợp chất tẩy. Khi đã khô, đi theo lối của acrylic: ngâm, nhấc bằng cơ học, rồi cồn.

Làm sao tẩy sơn xịt trên quần áo? Phần lớn sơn xịt là acrylic hoặc alkyd và tạo lớp rất mỏng. Thử cồn y tế trước; nếu chưa đủ thì ấn miếng bông thấm acetone 10 đến 15 giây rồi lau theo một chiều. Làm sạch cặn bằng nước rửa chén.

Làm sao tẩy gouache trên vải? Gouache dễ tẩy nhất vì chất kết dính của nó tan lại được trong nước. Ngay cả khi đã khô, thường chỉ cần ngâm nước lạnh 10 phút và xả từ mặt sau; ánh màu còn lại do nước rửa chén xử lý.

Làm sao tẩy phấn màu trên quần áo? Với phấn khô, hãy giũ và hút bụi trước — đừng làm ướt, vì nước biến bụi thành vết bẩn thật. Với phấn sáp dầu thì xử lý như dầu mỡ: cạo phần dư, bôi nước rửa chén nguyên chất 15 phút, thêm cồn hoặc dung môi khoáng nếu cần.

Làm sao tẩy mực in trên vải? Mực chưa đóng rắn ra bằng nước nếu là gốc nước và bằng dung môi nếu là plastisol. Ngược lại, hình in đã được đóng rắn bằng nhiệt thì gắn vĩnh viễn với vải; các nỗ lực gỡ bỏ thường để lại vệt mờ, chỗ cứng hoặc mặt vải xù lông.

Làm sao tẩy sơn trên quần áo đen? Cách làm vẫn thế, nhưng thêm một rủi ro: acetone, dung môi pha sơn và cồn có thể hòa tan thuốc nhuộm của vải và để lại mảng sáng. Luôn thử ở đường may thừa, và nếu vải trắng bắt màu thì hạ xuống một bậc.

Sơn đã khô có tẩy được khỏi vải không? Tùy loại. Gouache và màu nước vẫn ra bằng nước dù đã khô. Acrylic và sơn nước đóng rắn thành nhựa nên kết quả thường thấy là nhạt đi rõ rệt chứ không sạch hẳn. Sơn dầu đã khô là khó nhất.

Có thể cho quần áo dính sơn thẳng vào máy giặt không? Không, nếu chưa xử lý trước — riêng máy giặt không tẩy được sơn. Và khi giặt, hãy giặt một mình chiếc áo đó, nếu không sơn tan ra sẽ sang hết đồ khác.

Tại sao chưa hết vết thì không được dùng máy sấy? Nhiệt của máy sấy cố định vết bẩn vĩnh viễn trong sợi vải, và sau đó không cách nào cho ra kết quả sạch. Cùng lý do ấy, đừng bao giờ là lên vết bẩn.

Nước nóng hay nước lạnh? Nước lạnh, cho tới khi biết đó là loại sơn gì. Nhiệt cố định nhiều vết bẩn và đẩy nhanh quá trình đóng rắn của acrylic.

Vì sao chà lại có hại? Chà làm sợi vải mở ra, đẩy sơn vào giữa các sợi và để lại bề mặt xù lông. Động tác đúng là ấn xuống rồi nhấc lên.

Vì sao phải làm từ mặt sau? Sơn đã vào từ mặt phải. Ấn từ mặt sau sẽ đưa nó ra theo đúng lối cũ; ấn từ mặt phải lại đẩy nó vào sâu hơn.

Có thể dùng acetone trên mọi loại vải không? Không. Acetone hòa tan acetate, triacetate và modacrylic, chúng chảy ra ngay chỗ tiếp xúc. Hãy đọc nhãn và thử ở chỗ khuất nếu chưa chắc.

Có thể dùng chất tẩy sơn trên quần áo không? Không. Chất tẩy sơn cho tường và gỗ cũng phá vỡ sợi dệt, còn sản phẩm chứa methylene chloride là rủi ro sức khỏe nghiêm trọng trong không gian kín.

Giấm hay chanh có tác dụng không? Chúng gần như không có tác dụng với sơn và có thể làm bạc màu vải nhuộm. Với sơn gốc nước, công cụ đúng là chất tẩy rửa; với sơn gốc dầu là dung môi.

Có dùng được thuốc tẩy javen không? Tuyệt đối không trên vải màu, nó sẽ rút hết màu. Trên cotton trắng chỉ cân nhắc cho vệt mờ còn lại sau khi đã lấy sơn đi; javen không hòa tan sơn.

Vết bẩn hiện lại sau khi khô, vì sao? Vùng trông sạch lúc còn ướt có thể hiện lại khi khô, vì sắc tố nằm sâu trong sợi theo nước bay hơi mà nổi lên bề mặt. Hãy lặp lại việc xử lý và kiểm tra sau mỗi lần phơi khô.

Nhãn ghi “giặt khô” thì làm sao? Đừng thử nghiệm ở nhà với nước và dung môi. Mang ra tiệm giặt và nói rõ loại sơn; điều đó quyết định dung môi được dùng.

Sơn dính trên da hoặc da lộn thì sao? Các cách làm tại nhà không phù hợp: để lại vệt nước, làm cứng và mất màu. Hãy mang tới chỗ chuyên xử lý đồ da.

Với len hoặc lụa thì làm được gì? Chỉ ấn thấm nhẹ và ngắn bằng chất tẩy dịu, không chà. Đây là những sợi sợ kiềm và dung môi mạnh; nếu lần đầu không được thì giao cho thợ chuyên nghiệp.

Sơn dính vào tay, dùng cùng dung môi đó được không? Tốt nhất là không. Sơn gốc nước trên da rửa bằng xà phòng và nước, sơn dầu thì xoa dầu ăn trước rồi lau. Dung môi pha sơn và acetone gây kích ứng da và lấy đi lớp dầu tự nhiên.

Nguồn

1. American Cleaning Institute — Stain removal guide: vết sơn, gốc nước và gốc dầu. https://www.cleaninginstitute.org/cleaning-tips/clothes/stain-removal-guide
2. University of Georgia Extension — Remove stains from paint. https://www.fcs.uga.edu/extension/stain-removal-paint
3. Smithsonian Museum Conservation Institute — Stain removal và tính tương thích giữa dung môi với sợi vải. https://mci.si.edu/stain-removal
4. NIOSH — Acetone: thẻ an toàn hóa chất. https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0004.html
5. Clorox — Vì sao vết bẩn đã khô và bị nhiệt cố định trở nên vĩnh viễn. https://www.clorox.com/learn/removing-stains-from-clothes-that-have-dried/
6. US EPA — Methylene chloride trong chất tẩy sơn. https://www.epa.gov/assessing-and-managing-chemicals-under-tsca/methylene-chloride